تنگی نفس قلبی و ریوی چه فرقی دارند؟
فهرست موضوعات
تنگی نفس از کجا منشأ میگیرد؛ قلب یا ریه؟ مهمترین تفاوت تنگی نفس قلبی و ریوی این است که تنگی نفس قلبی معمولاً زمانی ایجاد میشود که عملکرد پمپاژ قلب یا خونرسانی به بافتها دچار اختلال شود و معمولا با فعالیت بدنی، دراز کشیدن، ورم اندامها، تپش قلب یا درد قفسه سینه تشدید میشود. اما تنگی نفس ریوی بیشتر به اختلال در راههای هوایی، بافت ریه یا تبادل اکسیژن مربوط است و میتواند با سرفه، خسخس سینه، خلط، تب یا احساس نرسیدن هوا همراه باشد. اما هر کدام چه علائمی دارند و چه زمانی خطرناک هستند؟ در ادامه این مطلب تفاوت علائم، علتها، نشانههای هشدار و زمان مراجعه به پزشک را با هم بررسی میکنیم.
تنگی نفس قلبی و ریوی چه فرقی دارند؟
تنگی نفس قلبی و ریوی از نظر علت، الگوی بروز و علائم همراه با هم تفاوت دارند. در تنگی نفس قلبی، مشکل معمولاً به کاهش توان پمپاژ قلب، اختلال خونرسانی یا تجمع مایع در بدن مربوط است و بیشتر هنگام فعالیت، دراز کشیدن یا شبها تشدید میشود. در تنگی نفس ریوی، اختلال اصلی در راههای هوایی، بافت ریه یا تبادل اکسیژن رخ میدهد و علائمی مثل سرفه، خسخس، خلط یا تب بیشتر دیده میشود. البته تشخیص قطعی نوع تنگی نفس فقط با معاینه و بررسی پزشکی ممکن است. جدول زیر خلاصهای از فرق تنگی نفس قلبی و ریوی را نشان میدهد.
| ویژگی | تنگی نفس قلبی | تنگی نفس ریوی |
|---|---|---|
| منشأ اصلی | اختلال در عملکرد قلب، خونرسانی یا تجمع مایع | اختلال در راههای هوایی، بافت ریه یا تبادل اکسیژن |
| زمان تشدید | هنگام فعالیت، دراز کشیدن یا شبها | هنگام عفونت، تماس با محرکها، آسم، بیماری انسداد مزمن ریوی یا فعالیت |
| علائم همراه | درد یا فشار قفسه سینه، تپش قلب، ورم پا، خستگی زودرس | سرفه، خسخس، خلط، تب، احساس نرسیدن هوا |
| الگوی تنفس | نفستنگی با فعالیت کم یا در حالت خوابیده | سختی در دم یا بازدم، گاهی همراه با صدای خسخس |
| نشانه هشدار | درد قفسه سینه، غش، تعریق سرد، ورم شدید پا | کبودی لبها، تب بالا، خسخس شدید، کاهش اکسیژن |
| پزشک مناسب | متخصص قلب یا داخلی | متخصص ریه یا داخلی |
تفاوت علائم تنگی نفس قلبی و علائم تنگی نفس ریوی چیست؟
کلید اصلی برای تشخیص تفاوت تنگی نفس قلبی و ریوی، علائمی است که همراه با تنگی نفس ایجاد میشوند. معمولاً تنگی نفس قلبی با فعالیتهای سبک ظاهر شده و با استراحت کردن کاهش مییابد. در مقابل تنگی نفس ریوی اغلب با مکانیسم تنفس مرتبط است. تنگی نفس ریوی میتواند تدریجی یا ناگهانی باشد؛ انسداد مزمن ریوی و فیبروز ریوی معمولاً تدریجیاند اما آمبولی ریه، حمله شدید آسم، پنوموتوراکس یا عفونت شدید میتوانند بهصورت ناگهانی و اورژانسی بروز کنند. جدول زیر بهصورت دقیقتر تفاوت علائم تنگی نفس قلبی و ریوی را نشان میدهد:
| نشانههای مرتبط با قلب (Cardiac) | نشانههای مرتبط با ریه (Pulmonary) |
|---|---|
| بدتر شدن تنگی نفس هنگام دراز کشیدن و بهتر شدن هنگام نشستن | تحریک شدن علائم در اثر آلرژنها یا هوای سرد |
| تورم پاها یا مچ پا | وجود خسخس سینه یا سرفه در بسیاری از موارد |
| درد یا فشار در قفسه سینه، تپش قلب | تغییر علائم با شرایط محیطی یا فصلها |
| بیدار شدن ناگهانی از خواب به دلیل تنگی نفس | سابقه مصرف سیگار یا عفونتهای تنفسی |
| تشدید تنگی نفس با فعالیتهای سبک | بروز یا تشدید تدریجی علائم طی ماهها یا سالها |
علت های شایع تنگی نفس قلبی و ریوی چیست؟
تنگی نفس قلبی و تنگی نفس ریوی هر کدام به دلایل مختلفی ایجاد میشوند. تنگی نفس مرتبط با سیستم تنفسی معمولاً زمانی ایجاد میشود که ریهها قادر به تبادل موثر اکسیژن و دیاکسیدکربن نیستند. پزشکان برای تشخیص تفاوت تنگی نفس قلبی و ریوی باید علل مختلف بروز تنگی نفس را بررسی کنند. بیماریهای تنفسی رایج که علت تنگی نفس هستند عبارتاند از:
- بیماری انسدادی مزمن ریوی
- آسم
- ذات الریه
- آمبولی ریه
- بیماری بینابینی ریه
- سرطان ریه
تنگی نفس مرتبط با قلب عموماً زمانی رخ میدهد که قلب قادر به پمپاژ خون کافی برای تامین نیازهای اکسیژن بدن نیست یا ممکن است در شرایطی مانند نارسایی قلب رخ دهد. برخی از علل اصلی قلبی عبارتاند از:
- نارسایی قلبی
- آریتمی
- کاردیومیوپاتی
- بیماری دریچهای قلب
از کجا بفهمیم تنگی نفس از قلب است یا ریه؟
برای فهمیدن اینکه تنگی نفس از قلب است یا ریه، باید به زمان شروع، محرکها و علائم همراه توجه کرد. تنگی نفس قلبی بیشتر هنگام فعالیت، دراز کشیدن یا شبها تشدید میشود و ممکن است با درد یا فشار قفسه سینه، تپش قلب، ورم پا و خستگی زودرس همراه باشد. تنگی نفس ریوی معمولاً با سرفه، خسخس سینه، خلط، تب یا بدتر شدن تنفس در تماس با آلرژنها و عفونتها دیده میشود. البته تشخیص قطعی فقط با معاینه پزشک در درجه اول و در صورت لزوم ارجاع به متخصص مرتبط برای نوار قلب، عکس قفسه سینه، اکو یا تستهای تنفسی ممکن است.
برای تشخیص تنگی نفس قلبی و ریوی چه آزمایش هایی لازم است؟
علاوه بر ارزیابی علائمی که باید برای تشخیص تفاوت تنگی نفس قلبی و ریوی آنها را در نظر گرفت، یکسری تستهای تخصصی هم وجود دارد که به تشخیص دقیقتر کمک میکند. این آزمایشها عبارتاند از:
- اکوکاردیوگرافی
- رادیوگرافی قفسه سینه
- تست ورزش قلبی ریوی برای تشخیص تفاوت تنگی نفس قلبی و ریوی
- سونوگرافی ریه
- سیتیاسکن قفسه سینه
- نوار قلب
- اسپیرومتری
درمان تنگی نفس قلبی با درمان تنگی نفس ریوی چه تفاوتی دارد؟
درمان تنگی نفس قلبی و ریوی متفاوت است، چون منشأ ایجاد آنها یکی نیست. در تنگی نفس قلبی، درمان بیشتر روی بهبود عملکرد قلب، کاهش فشار وارد بر قلب، کنترل تجمع مایع و درمان مشکلاتی مانند نارسایی قلبی، آریتمی یا گرفتگی عروق تمرکز دارد. در تنگی نفس ریوی، هدف اصلی باز کردن راههای هوایی، کاهش التهاب ریه، درمان عفونت، کنترل آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه و در موارد لازم اکسیژندرمانی است. بنابراین مصرف خودسرانه دارو، اسپری یا قرص برای تنگی نفس توصیه نمیشود و درمان باید بعد از تشخیص علت قلبی توسط دکتر قلب و عروق یا ریوی توسط متخصص ریه انجام شود.
| نوع تنگی نفس | هدف اصلی درمان | نمونه روشهای درمان |
|---|---|---|
| تنگی نفس قلبی | بهبود عملکرد قلب و کاهش بار قلب | داروهای قلبی، داروهای ادرارآور، کنترل فشار خون، درمان آریتمی یا گرفتگی عروق |
| تنگی نفس ریوی | بهبود عبور هوا و تبادل اکسیژن | اسپریهای تنفسی، داروهای ضدالتهاب، درمان عفونت، اکسیژندرمانی در صورت نیاز |
| موارد اورژانسی | پایدار کردن وضعیت بیمار | اکسیژن، بررسی علائم حیاتی، بررسی فوری قلب و ریه |
تنگی نفس قلبی خطرناک تر است یا ریوی؟
نمیتوان گفت تنگی نفس قلبی همیشه خطرناکتر از تنگی نفس ریوی است، چون شدت خطر به علت زمینهای، سرعت شروع علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. تنگی نفس قلبی ممکن است نشانه نارسایی قلبی، آریتمی یا کاهش خونرسانی به قلب باشد و در صورت همراهی با درد قفسه سینه، تعریق سرد یا غش جدی است. تنگی نفس ریوی هم اگر به علت آسم شدید، آمبولی ریه، عفونت شدید یا افت اکسیژن باشد، میتواند اورژانسی شود و نیاز به بررسی توسط بهترین دکتر ریه ایران دارد. بنابراین معیار اصلی خطر، علائم هشدار است نه فقط قلبی یا ریوی بودن.
دکتر مهسا موسوی، فوق تخصص بیماری های ریه و آسم
دارای بورد فوق تخصصی، عضو انجمن متخصصان ریه اتحادیه اروپا و ایران
لازم به ذکر است که خدمات اسپیرومتری، برونکوسکوپی، تست خواب و توراسنتز مایع پلور(کشیدن آب ریه) توسط پزشک انجام میشود
جهت هماهنگی با مطب تماس بگیرید
آدرس مطب : مشهد- میدان ده دی-خیابان رازی غربی- بین راضی 8 و 10- ساختمان پزشکان آریا – مطب دکتر مهسا موسوی
شماره تماس : 38584681-051